TLTR. Najważniejsze informacje w skrócie

Ten artykuł opiera się na badaniach naukowych i zawiera pojęcia medyczne, dlatego wymaga skupienia. Jeśli interesuje Cię szybka odpowiedź na pytanie, czy kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne powodują zespół wstrząsu toksycznego (TSS) w taki sam sposób jak tampony, poniżej znajdziesz najważniejsze wnioski.

• Tampony są historycznie najsilniej związane z menstruacyjnym zespołem wstrząsu toksycznego, szczególnie tampony o wysokiej chłonności.
• Bakterie odpowiedzialne za TSS potrzebują tlenu do wytwarzania toksyny TSST-1. Porowata, chłonna struktura tamponów sprzyja temu procesowi. To właśnie toksyna  TSST-1, a nie same bakterie, odpowiada za rozwój zespołu wstrząsu toksycznego (TSS), ponieważ po przedostaniu się do krwiobiegu wywołuje silną, ogólnoustrojową reakcję immunologiczną.
• Kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne nie wchłaniają krwi (tylko ją zbierają) i nie tworzą porowatej struktury magazynującej tlen (jak tampony).
  W badaniach laboratoryjnych kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne nie powodowały większej produkcji toksyny TSST-1 ani wzrostu bakterii Staphylococcus aureus niż w sytuacji, gdy nie używano żadnego produktu menstruacyjnego.
• Nie oznacza to jednak, że ryzyko TSS przy stosowaniu kubeczka menstruacyjnego lub dysku menstruacyjnego jest całkowicie wykluczone. W literaturze medycznej opisano rzadkie przypadki TSS związane z ich używaniem.
• Aktualny stan wiedzy wskazuje, że kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne nie wykazują tego samego mechanizmu ryzyka co tampony, ale wymagają takiej samej ostrożności i higieny stosowania.

Jeśli chcesz zrozumieć, skąd biorą się te wnioski i jak wygląda mechanizm powstawania TSS, zachęcam do przeczytania całego artykułu.

TSS a kubeczek menstruacyjny i dysk menstruacyjny

W latach 80. XX wieku przeprowadzono przełomowe badania epidemiologiczne i mikrobiologiczne, które pozwoliły zrozumieć mechanizm powstawania menstruacyjnego zespołu wstrząsu toksycznego (mTSS) oraz jego kluczowe czynniki ryzyka, w tym rolę tamponów o wysokiej chłonności.

Bezpośrednim efektem tych badań było wprowadzenie obowiązkowych ostrzeżeń dotyczących TSS na opakowaniach tamponów oraz ujednolicenie międzynarodowych standardów oznaczania ich chłonności.

Historycznie najsilniej z menstruacyjnym gronkowcowym TSS kojarzono tampony, jednak TSS opisywano także w związku z innymi ciałami obcymi obecnymi w organizmie, na przykład z wkładką wewnątrzmaciczną.

Wraz z pojawieniem się alternatywnych dopochwowych środków menstruacyjnych, takich jak kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne, zaczęły pojawiać się pytania, czy produkty te również mogą zwiększać ryzyko wystąpienia TSS?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami na każdym opakowaniu tamponów musi znajdować się ostrzeżenie dotyczące zespołu wstrząsu toksycznego (TSS). Obowiązek ten wprowadzono już w latach 80. XX wieku po serii zachorowań powiązanych z tamponami o bardzo wysokiej chłonności.

Jak powstaje TSS?

Aby zrozumieć skojarzenie zespołu wstrząsu toksycznego (TSS) z tamponami, należy poznać mechanizm jego powstawania.

Zespół wstrząsu toksycznego rozwija się, gdy niektóre szczepy gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus), obecne w obrębie pochwy u części kobiet*, wytwarzają toksynę TSST-1. Toksyna ta może przenikać do krwiobiegu i wywołać gwałtowną, ogólnoustrojową reakcję immunologiczną.

W menstruacyjnym gronkowcowym TSS (mTSS) toksyna TSST-1 jest kluczowa i w przeglądach naukowych opisywana jako przyczyna 100% tych przypadków.

 *Szacuje się, że około 9,2% kobiet jest skolonizowanych przez S. aureus, przy czym jedynie ok. 13% tych szczepów posiada zdolność produkcji toksyny TSST-1.

Dlaczego tampony mogą powodować TSS?

Badanie z 1983 roku przeprowadzone przez Schlieverta i Blomstera sugerowało, że rolą tamponów w mTSS (menstruacyjnym TSS) było wprowadzanie tlenu do naturalnie beztlenowego środowiska pochwy. Późniejsze badania wykazały, że nie chodzi o powietrze wprowadzone do pochwy podczas aplikacji tamponu, lecz o tlen zawarty w pustych przestrzeniach jego struktury.

Ryzyko wystąpienia menstruacyjnego zespołu wstrząsu toksycznego rośnie wraz z chłonnością tamponu, co potwierdzono w badaniach epidemiologicznych. Wiadomo również, że tlen jest niezbędny bakteriom Staphylococcus aureus do wytwarzania toksyny TSST-1. Jednocześnie badania pokazują, że sama obecność tlenu w tamponie nie zawsze w pełni tłumaczy wzrost ryzyka. Istotne znaczenie mają także inne cechy tamponu, takie jak jego materiał oraz struktura.

Sześć lat po tym badaniu potwierdzono rolę tlenu jako czynnika środowiskowego wymaganego do produkcji TSST-1. Tlen jest więc niezbędnym składnikiem do wytworzenia toksyny TSST-1 przez gronkowca złocistego.

Trójwymiarowa struktura TSST-1.

Kubeczek menstruacyjny i dysk menstruacyjny, a ryzyko TSS

Kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne są zbudowane z litych materiałów, najczęściej z TPE lub silikonu medycznego.

Kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne zbierają krew menstruacyjną, a nie ją wchłaniają i nie tworzą porowatej struktury magazynującej tlen, tak jak ma to miejsce w przypadku tamponów. W testach in vitro nie zwiększały one wzrostu Staphylococcus aureus ani produkcji toksyny TSST-1 w porównaniu z próbami kontrolnymi bez użycia tych produktów.

Co o TSS i produktach menstruacyjnych mówią badania?

W badaniu opublikowanym online w 2019 roku przetestowano dopochwowe produkty menstruacyjne pod kątem ich wpływu na wzrost Staphylococcus aureus oraz produkcję toksyny TSST-1, odpowiedzialnej za rozwój zespołu wstrząsu toksycznego (TSS).

Analizie poddano tampony wykonane w całości z wiskozy oraz bawełny, o trzech poziomach chłonności, a także diafragmy antykoncepcyjne, które konstrukcyjnie przypominają dyski menstruacyjne oraz kubeczki menstruacyjne.

Jednym z trzech zastosowanych testów in vitro był tak zwany woreczek tamponowy, służący do oceny wpływu tamponów i innych produktów menstruacyjnych na wzrost Staphylococcus aureus i produkcję TSST-1. Tampon umieszczano w rurce dializacyjnej zawierającej Staphylococcus aureus, bez pożywki hodowlanej, a następnie zanurzano ją w miękkim agarze. Składniki odżywcze niezbędne do wzrostu bakterii mogły być absorbowane z agaru, natomiast tlen niezbędny do produkcji TSST-1 był dostępny wyłącznie wewnątrz tamponu. Ani bakterie, ani toksyna nie przenikały przez rurkę dializacyjną. Po inkubacji w temperaturze 37°C analizowano zawartość rurki pod kątem liczby bakterii oraz ilości wytworzonej toksyny.

Wnioski z badania. TSS a tampony, diafragma i kubeczki menstruacyjne

Gwoli przypomnienia, TSS rozwija się, gdy bakterie gronkowca Staphylococcus aureus obecne u części kobiet w zdrowej pochwie zaczynają wytwarzać toksynę TSST-1, która jest przyczyną 100% przypadków menstruacyjnego gronkowcowego TSS.

W badaniach laboratoryjnych tampony nie wpływały na wzrost Staphylococcus aureus w porównaniu z próbami bez tamponów. Powodowały natomiast zwiększoną produkcję toksyny TSST-1 w dwóch z trzech zastosowanych testów in vitro.

Diafragmy ( konstrukcyjnie przypominają dyski menstruacyjne) i kubeczki menstruacyjne nie powodowały zwiększonego wzrostu Staphylococcus aureus ani produkcji toksyny TSST-1 w żadnym z zastosowanych testów in vitro w porównaniu z próbami kontrolnymi.

Wyniki te wspierają związek tamponów z menstruacyjnym zespołem wstrząsu toksycznego, który wiąże się z ich chłonną, porowatą strukturą, a nie z samą obecnością ciała obcego w pochwie.

Badania laboratoryjne sugerują, że kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne nie sprzyjają produkcji toksyny TSST-1 w taki sposób jak tampony. Należy jednak pamiętać, że są to wyniki uzyskane w warunkach laboratoryjnych, które nie w pełni oddają złożoność organizmu człowieka. W praktyce klinicznej opisano pojedyncze przypadki mTSS związane ze stosowaniem kubeczka menstruacyjnego.

Ważne ograniczenie badań laboratoryjnych o TSS

Należy wyraźnie podkreślić, że wyniki badań nad tamponami, kubeczkami menstruacyjnymi i dyskami menstruacyjnymi opierają się na modelach in vitro, które nie odtwarzają w pełni warunków panujących w organizmie człowieka. Fakt, że kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne nie zwiększały produkcji toksyny TSST-1 w tych modelach, nie oznacza, że nie mogą być związane z wystąpieniem menstruacyjnego zespołu wstrząsu toksycznego w warunkach klinicznych. Opisywane w literaturze medycznej pojedyncze przypadki mTSS sugerują, że mechanizmy prowadzące do rozwoju choroby mogą być bardziej złożone niż sama obecność tlenu czy chłonność materiału. 

Aktualny stan wiedzy pozwala stwierdzić, że w badanych modelach kubeczki menstruacyjne i dyski menstruacyjne nie wykazują tego samego mechanizmu ryzyka co tampony, ale nie pozwala całkowicie wykluczyć ich udziału w rzadkich przypadkach mTSS.

Źródła:

Schlievert, P. M. (2019). Effect of non-absorbent intravaginal menstrual/contraceptive products on Staphylococcus aureus and production of the superantigen TSST-1. European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases, 39 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31853743/

Schlievert, P. M. (2020). Device-Associated Menstrual Toxic Shock Syndrome. Frontiers in Microbiology. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7254860/

Atchade, E., et al. (2024). Toxic Shock Syndrome: A Literature Review https://www.mdpi.com/2079-6382/13/1/96

Neumann, C., et al. (2020). Menstrual Cup-Associated Toxic Shock Syndrome. European Journal of Case Reports in Internal Medicine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7546563/

El Soufi, H., et al. (2021). Toxic shock syndrome associated with menstrual cup use. Case Reports in Women’s Health. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8188353/

Dziękuję, że przeczytałaś/eś artykuł Ora do końca.
Bądź na bieżąco! Zapisz się na prasówkę 📩, obserwuj Ora na Instagramie, Facebooku lub tik-toku.

Zastrzeżenie dotyczące bloga
Treści publikowane na tym blogu opierają się na dostępnych badaniach i informacjach w momencie ich tworzenia. W miarę pojawiania się nowych danych będziemy aktualizować nasze treści.
Zawarte tu treści nie stanowią porady medycznej. W przypadku jakichkolwiek problemów zdrowotnych zalecamy konsultację z lekarzem.